Willie Bester

Hij kijkt de hele groep met een serieuze blik van verstandhouding aan en hoeft geen seconde na te denken als antwoord op mijn vraag.

“The Trojan Horse Massacre was een nieuw dieptepunt in de verhoudingen tussen de witte regering en de overwegend zwarte bevolking van mijn geliefde land” zegt hij met zijn zachte rustgevende stem. “Het was in 1985 en de demonstraties door studenten tegen het apartheidsregime namen serieuze vormen aan. Blijkbaar zó serieus dat de overheid meende de veiligheidspolitie én de spoorwegpolitie gezamenlijk in te moeten zetten om de studenten een lesje te leren. Op die bewuste dag van de 15de oktober werd er een truck met stalen kratten de straten ingereden. De vreedzame protesten werden verstoord door de politie zelf doordat ze met stenen begonnen te gooien om de jongeren uit hun tent te lokken. Een strategie die helaas zeer succesvol was. Want op het moment dat de studenten met stenen terug begonnen te gooien kwamen gewapende politie agenten uit de kratten tevoorschijn en begonnen ze lukraak op de menigte te schieten. Drie jonge jongens in de leeftijd van 11 tot 21 jaar werden dodelijk geraakt. Die dag zal ik niet snel meer vergeten en heb ik geprobeerd te vereeuwigen door mijn eigen Trojan Horse te maken”.

De gasten aan tafel nemen als vanzelf een paar seconden van eerbiedige stilte in acht en dan zegt Ashia dat al haar jongere collega’s op school hebben geleerd over deze dag en dat zijn kunstwerk daarbij steeds als inspirerend voorbeeld is gebruikt door de leraren. Hij kijkt haar enigszins blij verbaasd aan, mogelijk hoort hij dit voor de eerste keer. “Mijn werk is onder andere tentoongesteld in het Smithsonian museum in Washington” zegt hij zonder een zweem van trots, “dat laat wel zien hoe belangrijk de internationale kunstwereld de gebeurtenis vindt”.

We zijn vanavond te gast bij Willie Bester, de kunstenaar in kwestie. Dat gebeurd natuurlijk niet zomaar. Het hebben van connecties is onontbeerlijk en laten we die nou net hebben. Eén van de leuke mensen waar we een tijdje geleden mee kennis hebben gemaakt is Jacky en Jacky beweegt zich door de wereld van de (Afrikaanse) kunst als de bekende vis in het water. En om die kunst wat dichter bij het gewone volk te brengen (in casu moi) bedacht ze een leuk concept. Het gewone volk wordt uitgenodigd bij een kunstenaar thuis, Jacky organiseert de hele avond, ondersteund door huisvriend, toeverlaat en ‘master of the Braai’ Jakes, kunstenaar maakt praatje en showt de mensen rond en hup, een geslaagde avond.

Dat klinkt uiteraard een stuk eenvoudiger dan het is, maar het resultaat is er wel een met een hoofdletter G (van Grandioos), want de avond was veel interessanter dan ik me had voorgesteld. Dat kwam natuurlijk allereerst door de mensen die Jacky had uitgenodigd. Het gezelschap bestond uit twaalf personen, afkomstig uit Zuid Afrika, Turkije, Amerika, Nederland en Engeland, maar vooral toch ook ondersteund door de ambiance. Willie en zijn vrouw Evelyn wonen in een tot excentriek artistiek omgebouwde woning in Kuilsrivier nabij Kaapstad. Je kunt het huis niet missen want het is in alle kleuren van de regenboog geschilderd en voor het huis staat de bekende ‘Tree of Life’. Willie vertelde dat het in vroeger tijden gebruikelijk was in de dorpen om bij elkaar te komen onder de grootste boom om onderwerpen te bespreken die het hele dorp aangaan. Dat kunnen ruzies tussen buren zijn, maar ook bijvoorbeeld overlijdens en geboorten of trouwerijen en alles wat daar tussen zit. En die boom, vaak in het midden van het dorp, inspireerde hem dan weer om ook zo’n boom te maken. Zelf zegt Willie daarover dat de boom staat voor overleven en bloei, ondanks de onderdrukking en dat de boom verwijst naar de kracht van gemeenschappen die zich herstellen na apartheid. Hij maakte de ‘Tree” van zeker vijf meter hoog in opdracht van een bedrijf dat hem hiervoor ook voorzag van metaaldraad afkomstig van Robbeneiland, het eiland waar Nelson Mandela jarenlang gevangen heeft gezeten. Naast dat metaaldraad in de top bestaat de ‘Tree’ vooral uit gevonden voorwerpen.

Het leven van Willie onder de apartheidswetten was niet van het eenvoudige soort. Zo heeft hij een jaar lang in een kamp gezeten (toeval of niet, maar dat kamp ligt op slechts een paar kilometer afstand van zijn huis en bestaat nog steeds, zij het nu met een andere bestemming), bedoeld voor brainwashing. “Dat was geen prettige tijd” zegt hij met een gevoel voor understatement.

Ik vond het ook heel aangrijpend om de ‘resistant artist’ te horen vertellen over zijn tijd bij de politie. Hij wilde dienen om op zo’n manier zijn gemeenschap te helpen, maar keer op keer werd hij zo hard met zijn zwarte neus op de witte feiten gedrukt dat hij uiteindelijk wel ontslag móest nemen. Een van de voorbeelden die hij noemt is dat hij als zwarte politie agent geen witte criminelen mocht arresteren. Als hij dan iets zag wat niet door de beugel kon dan moest hij een witte collega waarschuwen die dan meestal geen actie ondernam. Werd diezelfde beugel misbruikt door een zwarte crimineel dan moest hij hard ingrijpen en als hij dat niet deed dan deden zijn witte collega’s dat wel.

Steeds werd hij er op gewezen dat zijn zwart zijn hem een minderwaardige burger én politie agent liet zijn. Zoals die keer dat hij een paar witte opgepakte criminelen moest begeleiden naar de rechtbank. Omdat het zo lang duurde werd het gezelschap gevraagd of ze honger hadden. Iedereen knikte bevestigend. Daarop werd gezegd dat de zwarte agenten zelf maar moesten kijken hoe ze te eten kregen terwijl er voor de witte criminelen bij de bakker vers gebakken brood en zoeternijtjes werden besteld.

Hierover heeft Willie veel schilderijen en ander kunstwerk in zijn huis hangen. Een huis wat eigenlijk het woord huis niet waardig is. Het is meer een museum tempel, een studio annex ontmoetingsplaats met een tuin vol metalen fabricaces en sculpturen en een atelier met werkplaats. Het is een grote plek die volledig in contrast is met zijn omgeving. Zijn vrouw Evelyn verwoordde dat gisteren mooi. Ze gaf aan dat het een waar statement is tegen de monotome omgeving. You can say that again.

Misschien dat de foto’s het verhaal veel beter kunnen vertellen als ik. Wat maakt iedereen voor zichzelf toch een bijzondere reis! En dat bewijst maar weer eens te meer dat je niet hoeft te reizen om een reiziger te zijn.