Geweld

Dat niet álles rozengeur en maneschijn is in het mooie Zuid Afrika kan volgens mij vrij eenvoudig worden aangetoond aan de hand van wat cijfers, om het daarna iets persoonlijkers te maken.

In het afgelopen jaar zijn er per dag 85,7 mensen vermoord, bijna 170 seksuele misdrijven gepleegd en 88 pogingen tot moord gedaan.

Om deze cijfers in perspectief te plaatsen, een kleine vergelijking met Nederland, waar in het hele jaar 2023 125 mensen zijn vermoord, dat zijn er 0,34 per dag.

Zuid Afrika staat daarom niet voor niets bekend om het hoge aantal moorden en gewelddadige incidenten waarbij bendegeweld en armoede een grote rol spelen.

Toch is het niet zo dat het nu zo extreem onveilig aanvoelt wanneer je over straat loopt. Dan is het toch relatief veilig voor de gemiddelde toerist, zolang je je maar aan een paar grondregels houdt.

Ga niet ’s-Avonds de straat op, draag geen zichtbare sieraden, hou de auto altijd op slot en leg niets in de auto.

En dan nog kan het afschuwelijk fout gaan. Nog geen twee dagen nadat ik in Fish Hoek ben aangeland wordt dit anders zo rustige stranddorp opgeschrikt door een gewelddadige roofoverval waarbij een 17-jarige meisje met messteken om het leven wordt gebracht nadat ze eerst in haar eigen huis is beroofd en verkracht. Mijn eerste gedachte is dan direct ‘was de beveiliging van het huis op orde?’ (na uiteraard allereerst stil te hebben gestaan bij de menselijke tragedie van dit voorval). Op het hele terrein waar wij de B&B hebben zijn namelijk camera’s geïnstalleerd die 24-7 aanstaan en die we via een monitor in een centraal deel van het huis én op de telefoon kunnen raadplegen.

Daarnaast zijn op specifieke punten alarmcamera’s geplaatst die ’s-Avonds aan kunnen worden gezet. Dit soort camera’s zorgen voor een onzichtbare lijn die, zodra iemand ze passeert, zorgt voor het af gaan van een alarm. Dat zou een aanvaller af moeten schrikken. Maar zo’n geluid is nog niet voldoende. Het zorgt er ook voor dat de alarmcentrale wordt geïnformeerd, waardoor de armed response binnen een paar minuten ter plaatse is. Mensen met foute bedoelingen weten dat natuurlijk ook en zorgen er over het algemeen voor dat ze dit soort huizen links laten liggen. Tenslotte zorgen dit soort beveiligingsbedrijven er ook altijd voor dat er grote borden aan het hek hangen met hun naam er op die aan duidelijkheid niets te wensen over laat. De naam van het bedrijf en daaronder “armed response”. En het is geen fabeltje, want de heren (ik heb eerlijk gezegd nog geen vrouwelijke response gezien) dragen hun pistool opvallend aan hun heup.

Nog steeds zal dit alles geen 100% garantie geven dat er hier niets gaat gebeuren, maar de kans is in ieder aanzienlijk kleiner. Als ik een inbreker was geweest zou ik ons optrekje in ieder geval met rust laten.

Nee, veel vaker gaat het fout op de openbare weg. Zo waren Ashia en haar zoon Yusuf ’s-Avonds een keer onderweg in de auto om boodschappen te doen toen er plotseling vier mannen uit het niets opdoken en op de weg gingen staan, dreigend met een pistool. Gelukkig had Yusuf de tegenwoordigheid van geest om eerst een beetje af te remmen zodat de pistool heren dachten dat hij zou gaan stoppen (geef je namelijk direct gas dan is dat een teken dat je niet luistert en dan barst het schietfestijn helemaal snel los). Maar toen ze nog iets dichterbij waren gaf hij gas en reed hij de overval meneer die nog op de weg met zijn pistool stond te slingeren pardoes voor zijn giechel. Die zal dat ongetwijfeld niet als heel prettig hebben ervaren. De overige drie hadden het gelukkig te druk met opzij springen om nog gevaarlijk te kunnen zijn. Maar het zijn verdomme wel cowboy taferelen.

Al weer enige weken geleden hoorden wij van een vriendin dat Gift, de huisknecht, een begrafenis had bijgewoond van een goede kennis van hem. Daarom had hij meer geld bij zich dan hij normaal zou doen, om zo een bijdrage te kunnen leveren aan de begrafenis kosten.

Maar Gift was nog niet de wijk ingegaan (overigens een wijk waar ik me zelfs overdag niet in zou willen wagen) of er stapten drie mannen op hem af, twee van voren en een van achteren. Alle drie met een mes in de hand. Nu is het advies altijd aan toeristen om direct zo goed mogelijk mee te werken en vooral geen verzet te bieden, maar Gift is geen toerist en daarnaast voelde hij zich zeer verantwoordelijk voor zijn financiële bijdrage aan de weduwe van de kennis. Dus Gift zette het op een lopen, daarbij geen rekening houdend met de man die achter hem was gaan staan. Resultaat was een paar messteken in de rug en het verlies van zijn bijdrage. En dan mocht Gift nog van geluk spreken dat zijn werkgeefster bereid was in haar niet onaanzienlijke buidel te tasten voor de operatie in een goed ziekenhuis, anders had hij dit avontuur waarschijnlijk niet meer na kunnen vertellen.

Daarom ook is het sowieso verstandig om gewoon maar te doen wat de heren overvallers van je vragen (ook al voelt dat soms zo ontzettend oneerlijk), want dan ben je in ieder geval nog in staat om het na te vertellen (althans, als je geluk hebt, zoals onze tuinman Nelson).

Gisteren vroeg ik aan hem (zoals ik dat iedere zondag doe) hoe zijn week geweest was. Niet zo best, zei hij. Dat vraagt om een verdere toelichting. “Ik  ben vrachtwagen chauffeur Oom Marcel” begint hij “en ik rij met mijn wagen vol geladen Langa binnen. Nu weet ik dat Langa geen beste buurt is, maar ja, wat moet je als je daar heen gestuurd wordt door je baas?” en hij kijkt me vragend aan. Ik kan alleen maar knikken, want wie ben ik om daar een heel opstandig en eigenwijs praatje tegenover te zetten?

“Ik sta bij een kruispunt waar ik de weg niet weet, dus ik doe mijn raampje open om aan een voorbijganger te vragen waar ik heen moet. Maar dan word er ineens een pistool tegen mijn slaap gedrukt en zegt een stem dat ik mijn deur open moet doen. Dat doe ik natuurlijk Oom Marcel!” Uiteraard knik ik nu nog begrijpelijker. “Voordat ik het weet zitten er drie mannen in mijn cabine en vertellen me waar ik heen moet rijden. Na een paar minuten moet ik stoppen en word ik uit mijn truck gezet. Een van de mannen neemt het stuur over en ik word geblinddoekt en in een personen auto gestopt. Ik weet niet waar ze me naartoe hebben gebracht, maar ik moet ergens gaan zitten en mag me niet verroeren. Na een tijd word ik weer meegenomen met een auto en wanneer ze mijn blinddoek weer af doen sta ik weer voor mijn truck, ongeveer op dezelfde plek. Ik krijg mijn sleutels en ze zeggen dat ik in moet stappen en niet meer achterom mag kijken. Dat doe ik. Daarna rij ik naar de plaats van bestemming. Ik vertel het hele verhaal en wanneer ik de deur van mijn truck open doe blijkt de hele lading te zijn verdwenen”.

Ik kijk Nelson aan en vraag me af of hij dit verhaal zit te verzinnen, maar dat werp ik ook direct weer van me af, want daar is hij veel te serieus voor.

“Het is maar goed dat je hebt meegewerkt Nelson, anders hadden we nu geen tuinman meer gehad” zeg ik om hem een beetje op te monteren. Hij lacht meewarig. “Wat had ik anders kunnen doen Oom Marcel? “ vraagt hij en eerlijk gezegd moest ik het antwoord daarop schuldig blijven. De Afrikaanse toeristenkant is een en al glossy, pracht en praal, maar als je in een minder fortuinlijk nest geboren bent dan is het leven niet altijd even makkelijk. Maar dat heb ik maar niet gezegd tegen Nelson, want hij heeft het al zwaar genoeg.